Co to jest agenezja nerki?
Co oznacza agenezja nerki? To termin medyczny, którym określa się niewykształcenie zawiązka narządu w życiu płodowym, a co za tym idzie – całego narządu. W przypadku nerek zalążek moczowodu (pączek moczowodu) z różnych przyczyn nie łączy się ze skupiskiem komórek, z którego powstają nefrony (blastemą metanerkową). Wskutek tego zaburzenia nerka nie wykształca się wcale, a czasem nie rozwija się także moczowód.
- Jednostronna agenezja nerki występuje u 1 noworodka na 1 000 – 3 000 urodzeń (zazwyczaj to agenezja nerki prawej niż lewej). Z nieznanych przyczyn zaburzenie częściej rozwija się u chłopców [1].
- Obustronna agenezja nerki, czyli całkowity brak obu nerek, dotyczy 1 płodu na 4 000 – 8 500 ciąż [2,3]. Niestety, z tego powodu dochodzi do wielu innych zaburzeń, które określa się jako zespół (sekwencja) Pottera [3,4]. Zbyt mała ilość płynu owodniowego (konsekwencja braku funkcji nerek) powoduje niedorozwój płuc, a także deformacje twarzy i kończyn.
Jakie są przyczyny agenezji nerki?
Agenezja nerek ma podłoże genetyczne – naukowcy rozpoznali co najmniej 7 różnych mutacji związanych z tą wadą wrodzoną układu moczowego[3]. Wśród innych, rzadszych przyczyn wymienia się:
- cukrzycę ciążową;
- ciążę mnogą;
- zażywanie niektórych leków w okresie ciąży.
Agenezja nerki – jak się objawia?
Obustronna agenezja nerki prowadzi albo do obumarcia płodu, albo do zgonu noworodka z powodu niewydolności oddechowej kilka godzin po porodzie. Natomiast agenezja jednej nerki często nie powoduje poważnych komplikacji, ponieważ druga, zdrowa nerka przejmuje jej funkcję (może dojść np. do powiększenia narządu). Ewentualne objawy towarzyszące u dzieciobejmują:
- nadciśnienie tętnicze;
- białkomocz;
- refluks pęcherzowo-moczowodowy;
- rzadziej inne wrodzone anomalie (m.in. stopa końsko-szpotawa, wady serca, inne wady układu moczowo-płciowego, brak odbytu).
U około połowy dzieci z jednostronną agenezją nerki dochodzi do rozwoju różnych chorób przed 30. rokiem życia, w tym:
- chorób nerek (m.in. przewlekła choroba nerek, schyłkowa niewydolność nerek);
- nadciśnienia tętniczego;
- białkomoczu [3].
Rozpoznanie agenezji nerek
Rozpoznanie agenezji nerek jest możliwe już na etapie życia płodowego – w czasie prenatalnego USG w połowie ciąży. Pierwszy sygnał sugerujący, że nerki nie pracują prawidłowo, to za mała ilość płynu owodniowego (małowodzie lub bezwodzie). Czasami w trakcie badania specjalista może zauważyć:
- pusty dół nerkowy;
- powiększenie drugiej nerki (przy braku jednej nerki);
- zaburzenia rozwoju mózgu;
- nieprawidłową pracę układu krążenia czy układu pokarmowego (przy obustronnej agenezji).
Po porodzie agenezję nerki diagnozuje się na podstawie badań obrazowych, gdy dziecko osiągnie odpowiedni wiek. Najczęstsze badania to:
- USG jamy brzusznej i nerek;
- tomografia komputerowa;
- rezonans magnetyczny.
Na jakie sygnały ostrzegawcze muszą zwracać uwagę osoby z jedną nerką?
Osoby z agenezją nerki muszą zachować czujność i szybko skonsultować się z lekarzem, jeśli pojawią się następujące objawy:
- dezorientacja lub problemy z pamięcią;
- zmniejszona ilość moczu;
- obrzęki kończyn dolnych;
- wyczerpanie (skrajne zmęczenie);
- bóle głowy;
- swędzenie skóry;
- brak apetytu;
- nudności i wymioty;
- skurcze mięśni.
Jak leczy się agenezję nerek?
Leczenie agenezji nerki zazwyczaj obejmuje leczenie powikłań spowodowanych przez brak tego narządu, np. przyjmowanie leków na nadciśnienie.
- Jeśli pozostała nerka przestanie prawidłowo funkcjonować, konieczne bywają dializoterapia albo przeszczep.
- Oprócz tego osoby żyjące z jedną nerką muszą regularnie zgłaszać się do nefrologa oraz wykonywać badania kontrolne zgodnie z jego zaleceniami (np. analizę moczu, badania obrazowe).
Czy można żyć z agenezją nerek?
Tak, wiele osób z jednostronną agenezją nerek prowadzi aktywne, normalne życie. Bardzo ważne jest jednak dbanie o jedyną nerkę oraz monitorowanie stanu zdrowia. Specjaliści zalecają m.in.:
- stosowanie diety DASH, w której ogranicza się ilość sodu i cukru, a zwiększa spożycie błonnika potasu;
- unikanie leków, które mogą uszkodzić nerki, np. niesteroidowych leków przeciwzapalnych i niektórych leków przeciwbólowych (paracetamol uznaje się za bezpieczny);
- utrzymywanie prawidłowej masy ciała;
- regularną aktywność fizyczną (oprócz sportów kontaktowych i dyscyplin zwiększających ryzyko urazu nerki);
- kontrolne pomiary ciśnienia krwi.
1.
Czy agenezja nerki jest dziedziczna?
2.
Czy może się rozwinąć agenezja nerki u dorosłych?
3.
Czy można zapobiec agenezji nerek?
Agenezja nerki – podsumowanie
Agenezja nerek to rzadka wada rozwojowa, którą często można wykryć już u płodu w czasie rutynowego USG prenatalnego. Wiele osób z jedną nerką nie musi rezygnować z normalnego, aktywnego życia – pod warunkiem regularnych kontroli stanu zdrowia. Niestety, brak obu nerek prowadzi do śmierci. Istnieją pewne eksperymentalne terapie, które mają na celu utrzymanie dziecka przy życiu do momentu przeszczepu nerki, jednak nie są one jeszcze powszechne ani dostępne.
Bibliografia
- Wikipedia, Agenezja nerek, 2026. https://pl.wikipedia.org/wiki/Agenezja_nerek.[dostęp: 16.03.2026].
- Rafał Chrzan, Jacek A. Pietrzyk, Wady wrodzone nerek, 2025. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.14.10.1.1. [dostęp: 16.03.2026].
- Cleveland Clinic, Renal Agenesis, 2022. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/24161-renal-agenesis. [dostęp: 16.03.2026].
- Wikipedia, Sekwencja Potter, 2023. https://pl.wikipedia.org/wiki/Sekwencja_Potter [dostęp: 16.03.2026].
- Angie Jelin, Renal agenesis, 2021. https://www.ajog.org/article/S0002-9378(21)00681-5/fulltext. [dostęp: 16.03.2026].
- Marcin Tkaczyk i wsp., Postępowanie z noworodkiem i niemowlęciem z prenatalnym podejrzeniem wady wrodzonej układu moczowego – strona 2. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Nefrologii Dziecięcej, 2010. https://www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/wytyczne/53913,postepowanie-znoworodkiem-iniemowleciem-zprenatalnym-podejrzeniem-wady-wrodzonej-ukladu-moczowego,1. [dostęp: 16.03.2026].
