Gruczolak nadnercza – przyczyny, objawy, leczenie

Gruczolak nadnercza to najczęściej stwierdzany guz kory nadnerczy. Mimo że jest łagodny i nie wymaga operacji, może powodować nadmierne wydzielanie hormonów i dalsze zaburzenia. Omówmy, co to jest gruczolak nadnerczy i jak go zdiagnozować.

Gruczolak nadnercza to jeden z najczęstszych rozpoznawanych guzów nadnerczy (80-85% wszystkich przypadków), czyli tzw. incydentaloma nadnerczy (https://journals.viamedica.pl/endokrynologia_polska/article/view/100278). Nieprawidłowość tę stwierdza się przypadkowo w 1-8,7% populacji ogólnej i u aż 10% u osób starszych, co oznacza, że może dotyczyć naprawdę milionów ludzi (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12130141/). Mimo to w większości przypadków nie stanowi to powodu do strachu, ponieważ gruczolak nadnercza nie jest nowotworem złośliwym.

Guzem złośliwym określa się twór charakteryzujący się zdolnością do szybkiego wzrostu, inwazji sąsiednich tkanek i tworzenia przerzutów. Natomiast gruczolak rośnie bardzo powoli (jeśli w ogóle), a w wielu przypadkach pacjent nie doświadcza żadnych objawów przez długi czas.​ Ponadto zmiana powstaje z lipidów (których brakuje w raku) i rozwija się tylko na korze nadnerczy.

Co więcej, gruczolak nadnerczy jest czynny hormonalnie tylko w ok. 15-45%, czyli produkuje nadmiar kortyzolu, aldosteronu, androgenów. Taki stan, niezależnie od produkcji przez nadnercza, powoduje różnorodne objawy, zależne od rodzaju wydzielanego hormonu (https://journals.viamedica.pl/endokrynologia_polska/article/view/100278).

Przyczyny powstawania gruczolaków nadnerczy nie są do końca poznane. Wyróżnia się jednak kilka czynników, które zwiększają ryzyko rozwoju tego i innych nowotworów. Są to m.in.:

Większość pacjentów z gruczolakami nieczynnymi hormonalnie nie zgłasza żadnych dolegliwości i choroba przebiega bezobjawowo. Zazwyczaj dowiadują się o tym fakcie przypadkowo, podczas badania USG jamy brzusznej bądź nerek. Jednak gruczolaki wydzielające hormony mogą wywoływać różnorodne symptomy, zależne od rodzaju produkowanego hormonu.

Produkcja kortyzolu dotyczy aż 20-50% przypadków gruczolaka. W 2023 r. Europejskie Towarzystwo Endokrynologiczne wprowadziło nową jednostkę MACS, aby określić stan, w którym gruczolak nadnerczy wydziela niewielką ilość kortyzolu niezależnie od hormonu przysadki, ale bez jawnych objawów klinicznych zespołu Cushinga (twarzy księżycowatej, rozstępów, osłabienia mięśni itd.). Jednak zwiększa to ryzyko:​

U niektórych rozwija się także jawny zespół Cushinga (https://journals.viamedica.pl/endokrynologia_polska/article/view/100278).

Aldosteron, wydzielany w 2-5% przypadków gruczolaków nadnerczy, powoduje:

Androgeny u kobiet powodują:

Ból może pojawić się jedynie w przypadku dużego guza nadnerczy (między 10 a 20 cm), który uciska sąsiadujące struktury, np. aortę brzuszną czy nerwy.

Podstawowym badaniem przy ocenie gruczolaka nadnerczy jest tomografia komputerowa bez kontrastu. Gdy wynik nie daje pewności, przeprowadza się tomografię z podaniem środka kontrastowego i oceną jego wypłukiwania. Gruczolaki charakteryzują się wypłukiwaniem środka kontrastowego powyżej 60%, podczas gdy guzy złośliwe wykazują wypłukiwanie poniżej tej wartości.​

Większość gruczolaków nadnerczy nie wymaga leczenia czy dalszej diagnostyki. Szczególną uwagę poświęca się z reguły tylko osobom z MACS z powodu zwiększonego ryzyka powikłań metabolicznych i sercowo-naczyniowych.​ Jednak nawet i w ich przypadku eksperci podkreślają, że jawny zespół Cushinga rozwinie się u mniej niż 1% pacjentów. Wówczas kontroli i odpowiedniej terapii poddaje się tylko objawy towarzyszące nadciśnieniu i cukrzycy typu 2.

Leczenie farmakologiczne znajduje zastosowanie przede wszystkim w przypadkach:

Specjalista przypisuje wówczas środki zmniejszające poziom kortyzolu we krwi.

Leczenie operacyjne gruczolaków nadnerczy rozpatruje się w przypadku rozwoju poważnych dolegliwości w wyniku:

Należy jednak zaznaczyć, że postępowanie ustala lekarz, uwzględniając wiek, stan ogólny pacjenta i jego preferencje.

Preferowaną metodą jest laparoskopowa adrenalektomia, czyli chirurgiczne usunięcie nadnerczy za pomocą małoinwazyjnego zabiegu. Dzięki temu, że wykonuje się tylko kilka małych cięć w ścianie brzucha, pacjent szybko wraca do pełnej sprawności po operacji.

W zdecydowanej większości przypadków gruczolak nadnerczy nie jest groźny dla zdrowia ani życia pacjenta. Rokowania z łagodnymi gruczolakami są doskonałe, przy 5-letnim przeżyciu przekraczającym 96% (https://leksykon.com.pl/leksykon-chorob/lagodne-guzy-nadnerczy/rokowania-prognozy-i-postep-choroby/). Co więcej, zagrożenie zdrowotne jest tak niskie, że odstępuje się nawet od regularnych badań hormonalnych u osób z aktywnymi hormonalnie nowotworami, jeśli nie pojawiają się dodatkowe objawy.

Gruczolak nadnerczy to łagodny nowotwór kory nadnerczy, który w ostatnich latach jest przypadkowo diagnozowany u milionów ludzi ze względu na powszechniejsze zastosowanie badań obrazowych. W większości sytuacji nie powoduje żadnych dolegliwości. Jednak część z nich wydziela nadmiar hormonów, powodując poważne zaburzenia zdrowotne, takie jak zespół Cushinga czy zespół Conna.

Bibliografia