Kamica moczowodowa obustronna – czy jest możliwa i jak leczyć?

Ból związany z zablokowaniem moczowodu, określany jako „najgorszy w życiu”, jest powszechnym doświadczeniem osób z kamicą nerkową. Niekiedy dochodzi jednak do rozwoju kamicy moczowodowej obustronnej, której konsekwencje są znacznie poważniejsze.

Kamica moczowodowa to inne określenie kamicy nerkowej, które precyzyjniej opisuje stan, w którym kamień opuścił już nerkę i schodzi moczowodami do pęcherza. Gdy się w nim zaklinuje, dochodzi do zastoju moczu w nerce, wzrostu ciśnienia i poszerzenia układu kielichowo-miedniczkowego. Wywołuje to charakterystyczny, ostry ból zwany kolką nerkową.

Przyczyny powstania obustronnej kamicy moczowodowej nie różnią się szczególnie od etiologii kamicy nerkowej (dowiedz się więcej o kamicy nerkowej). Chociaż zazwyczaj mówi się o kolce w związanej z jednym moczowodem, to tak naprawdę u ponad 50% chorych kamienie powstają w obu nerkach (Raizenne i wsp., 2024). Wynika to z faktu, że czynniki ogólnoustrojowe, które przyczyniają się do rozwoju kamicy, wpływają na skład moczu, stężenie jonów (wapnia, szczawianów, kwasu moczowego) czy też objętość i zagęszczenie moczu w obu nerkach. Zaliczają się do nich przede wszystkim:

W przypadku kamicy nerkowej obustronnej kamienie schodzą oboma moczowodami, tylko zazwyczaj w innym czasie. Co więcej, większość nie powoduje żadnych objawów, ponieważ małe złogi są usuwane bez problemu wraz z moczem. Poza tym zablokowanie tylko jednego moczowodu nie musi wywoływać wyraźnych dolegliwości. Dopiero gdy z jakichś powodów kamień zatrzyma się w jednym moczowodzie, a potem w drugim, dochodzi do obustronnego utrudnienia odpływu moczu bądź jego nagłego zatrzymania.

Typowym objawem kamicy moczowodowej jest kolka nerkowa – nagły, bardzo silny ból okolicy lędźwiowej (bocznej części pleców, na wysokości nerki), często promieniujący w dół do podbrzusza, pachwiny, a u mężczyzn – aż do jądra lub czubka prącia. Ból może mieć charakter falowy (naprzemienne nasila się i ustępuje na pewien czas), czasem jest ciągły i tępy, ale o dużym natężeniu. Jednak przy jednoczesnym zablokowaniu obu moczowodów ból staje się rozlany, obustronny lub zmienny, czasem o mniejszym natężeniu. Z tego powodu może sugerować dolegliwości brzuszne, a nie nerkowe.

Co więcej, w przypadku kamicy moczowodowej obustronnej znane są przypadki, kiedy pacjent w ogóle nie uskarżał się na kolkę, a pierwszym objawem były krwiomocz, zaburzenia mikcji lub bezmocz. Warto jednak zauważyć, że nawet jeśli moczowody nie zostały całkowicie zablokowane, dosyć szybko pojawiają się nieswoiste objawy ogólnoustrojowe wynikające z pogarszającej się funkcji obu nerek, takie jak:

Diagnostyka obustronnej kamicy moczowodowej opiera się przede wszystkim na badaniach obrazowych. Ultrasonografia pozwala wykryć cechy zastoju moczu po obu stronach, natomiast tomografia komputerowa bez kontrastu umożliwia dokładne określenie liczby, wielkości i lokalizacji kamieni. Równolegle ocenia się parametry nerkowe w badaniach laboratoryjnych, ponieważ ich szybkie pogarszanie się jest jednym z kluczowych sygnałów alarmowych.

Leczenie obustronnej kamicy moczowodowej różni się zasadniczo od postępowania w kamicy jednostronnej.

Co więcej, obustronna kamica moczowodowa praktycznie zawsze stanowi wskazanie do pilnej interwencji urologicznej. Zwlekanie z leczeniem zwiększa ryzyko trwałego uszkodzenia miąższu nerek, a w skrajnych przypadkach – konieczności leczenia nerkozastępczego.

Zapobieganie ostremu uszkodzeniu nerek u pacjentów z kamicą polega przede wszystkim na aktywnej kontroli choroby – regularnej ocenie obecności złogów, nawet gdy pacjent nie zgłasza objawów. Kamienie mogą w każdej chwili przemieścić się do moczowodu i spowodować niedrożność. Co więcej, należy ustalić ogólnoustrojową przyczynę ich powstawania i podjąć właściwe leczenie. Ogromne znaczenie ma przy tym styl życia pacjenta, czyli unikanie wszystkich czynników sprzyjających gromadzeniu się złogów, np. odwodnienia.

Kamica moczowodowa obustronna nie jest odrębną jednostką chorobową, a kolejnym etapem obustronnej kamicy nerkowej. Z tego powodu w literaturze trudno znaleźć szczegółowe rozróżnienie pomiędzy tymi dwoma stanami. Dostępne informacje, zarówno z Polski, jak i z innych krajów, wskazują jednak, że wymagają one zupełnie innego podejścia. Kamica nerkowa bez objawów niekoniecznie potrzebuje natychmiastowego leczenia, natomiast obustronne zablokowanie moczowodów zawsze wymaga aktywnego działania medycznego, bo wiąże się z bólem oraz ryzykiem zastoju moczu, zakażenia i ostrego uszkodzenia nerek.

Bibliografia