Nerka miedniczna – przyczyny i jak leczyć?

Nerka miedniczna to wrodzona anomalia układu moczowego, która występuje średnio u 1 na 2200 – 3000 osób (Cinman i wsp., 2007). Choć zwykle nie powoduje dolegliwości, wiąże się z pewnym ryzykiem. Jakie są to zagrożenia i jak wygląda leczenie tej wady?

Nerka miedniczna oznacza nerkę zlokalizowaną nietypowo – w obrębie miednicy małej, przed kością krzyżową. To jeden z rodzajów ektopii nerki, czyli wady, w której narząd znajduje się poza prawidłowym miejscem i stanowi ok. 60% wszystkich zdiagnozowanych przypadków (Malki i wsp., 2024).

Warto wspomnieć, że badania przeprowadzane w różnych częściach świata wskazują na duże rozbieżności w występowaniu nerki miednicznej. Jedne dane mówią, że występuje u 1 na 571 osób, a drugie o częstości wynoszącej zaledwie 1 na 5 000 dzieci (Bingham i wsp., 2023). Możliwe, że ma to związek nie tylko z zastosowaną metodą badawczą, ale też z faktem, że nerka miedniczna nie powoduje niepokojących objawów. Zwykle wykrywa się ją przypadkowo, w przebiegu badań diagnostycznych.

Jakość życia osób z nerką miedniczną zależy przede wszystkim od pojawiających się powikłań. Ich kontrola sprawia, że osoby z tą wadą mogą wieść długie, aktywne życie. Co istotne, u kobiet obecność nerki w miednicy mniejszej nie przeszkadza w zajściu w ciążę ani w jej prawidłowym rozwoju. Co prawda ciąża wymaga wzmożonej kontroli (ze względu na nieco wyższe ryzyko infekcji lub wodonercza w trakcie ciąży, gdy rosnąca macica może uciskać moczowód), ale zazwyczaj przebiega pomyślnie. Nawet w skrajnych przypadkach, gdy obie nerki są ektopowe, ciąża może być donoszona, a poród – odbyć się siłami natury. 

Nerka miedniczna jest wadą wrodzoną, co oznacza, że powstaje już w życiu płodowym. Prawidłowo zawiązki nerek formują się około 5 – 6. tygodnia ciąży w okolicy miednicy i następnie „wędrują” do typowej lokalizacji mniej więcej w 8 – 9. tygodniu rozwoju. Jeśli jedna z nerek zatrzyma się poniżej rozwidlenia dużych naczyń krwionośnych lub jej migrację zahamują inne czynniki – pozostaje na stałe w miednicy jako nerka ektopowa.

Jednak do tej pory nie udało się zidentyfikować konkretnych mutacji genetycznych odpowiedzialnych za tę anomalię. Wiadomo, że nie jest dziedziczona w prosty sposób. Uważa się też, że na zatrzymanie wędrówki nerki mogą wpływać czynniki anatomiczne (np. nieprawidłowy układ naczyń płodu) lub środowiskowe, działające we wczesnej ciąży, choć brak na to jednoznacznych dowodów.

Sama obecność nerki w nietypowym miejscu nie wywołuje bólu ani specyficznych objawów. Ewentualne objawy pojawiają się, dopiero gdy dojdzie do powikłań lub chorób dotyczących tej nerki. Szacuje się, że nawet u 50% występuje hipoplazja, dysplazja lub wodonercze (Chyu, 2021). Dzieje się tak dlatego, że nerka umiejscowiona w miednicy często ma nieco wydłużony i zagięty moczowód, który utrudnia swobodny odpływ moczu do pęcherza. Konsekwencją mogą być:

Warto podkreślić, że nie ma dowodów, by taka nerka częściej ulegała np. nowotworom czy kłębuszkowemu zapaleniu. Odsetek tych chorób jest zbliżony do wartości populacyjnych.

Nerkę miedniczną najczęściej wykrywa się przypadkowo, zwykle podczas USG jamy brzusznej wykonywanego z innych wskazań. Objawy kliniczne nie są swoiste i często imitują inne patologie jamy brzusznej, co prowadzi do błędów diagnostycznych. Wynika to z bliskich relacji anatomicznych nerki miednicznej z sąsiednimi strukturami (jelita, pęcherz moczowy i narządy rozrodcze). Nawet jeśli anomalia powoduje ból, łatwo ją omyłkowo przypisać właśnie tym organom. Gazy jelitowe mogą nawet zasłonić nerkę miedniczną w obrazie USG. Największą skuteczność w wykrywaniu patologii ma:

Dlatego tak ważne jest poszerzenie diagnostyki w przypadku wykrycia pustej loży nerkowej.

Leczenie nerki miednicznej zależy od tego, czy powoduje specyficzne dolegliwości lub powikłania. Nawet jeśli nie, pacjent powinien pozostawać pod obserwacją urologa lub nefrologa i wykonywać okresowo badania kontrolne. W codziennym zaś życiu musi dbać o:

Leczenie operacyjne rozważa się na tej samej zasadzie, co w przypadku właściwie położonych, ale niesprawnych nerek.

Nerka miedniczna jest wrodzoną anomalią anatomiczną, w której nerka, zamiast w okolicy lędźwiowej, znajduje się niżej – w miednicy. Zjawisko to samo w sobie nie stanowi zagrożenia dla życia, ale sprzyja powikłaniom urologicznym. Jeśli jednak zostanie zdiagnozowana, można skutecznie kontrolować te komplikacje, nie wpływając znacząco na zdrowie i aktywność pacjenta.

Bibliografia