Niewydolność nerek u starszej osoby – objawy, przyczyny, leczenie

Niewydolność nerek u osób starszych w Polsce dotyczy 26,9% osób powyżej 75. r.ż. (Zdrojewski i wsp., 2016). Nieleczona prowadzi do groźnych powikłań, dlatego dość niska świadomość w populacji na ten temat jest niepokojąca. Sprawdź, co warto wiedzieć!

Niewydolność nerek u starszych osób zazwyczaj jest równoznaczna z rozpoznaniem przewlekłej choroby nerek (PChN), przeważnie w zaawansowanym stadium (G3-G5). 

W wyniku ciężkiego przebiegu innej choroby lub urazu (np. sepsa, zablokowanie odpływu moczu z nerek kamieniem w moczowodzie bądź przez powiększony gruczoł krokowy) może dojść do ostrej niewydolności nerek u seniora. Taki stan pojawia się nagle i może w krótkim czasie doprowadzić do zgonu chorego. Natomiast PChN rozwija się latami i często przez długi czas nie wywołuje żadnych objawów. Łatwiej też zaradzić związanym z nią komplikacjom. Oznacza to, że nawet niewydolność nerek u 90-latka nie musi oznaczać całkowitego zatrucia organizmu i śmierci.

U osób w podeszłym wieku obserwuje się stopniowe zmniejszanie wielkości nerek, ubytek czynnych kłębuszków nerkowych oraz pogorszenie ukrwienia tego narządu. Według różnych danych częstość występowania PChN sięga aż 19 – 29% w populacjach europejskich i amerykańskich (Zdrojewski i wsp., 2016). Mimo że za główną przyczynę rozwoju tego schorzenia uznaje się cukrzycę, otyłość i nadciśnienie, dalej toczy się dyskusja, czy tak wysoką zapadalność wśród osób starszych należy uznać za stan patologiczny, czy raczej wynik ogólnego fizjologicznego starzenia się organizmu. Dlaczego?

Warto dodać, że do ostrej niewydolności nerek u osób starszych może dojść też w wyniku ciężkiego odwodnienia spowodowanego biegunką, intensywnymi wymiotami lub gorączką, gdy organizm traci dużo płynów.

W praktyce łatwiej zauważyć symptomy ostrej niewydolności nerek u osób starszych niż rozwój PChN. W pierwszym przypadku bliscy chorego często widzą charakterystyczne objawy choroby pierwotnej i zdają sobie sprawę z potencjalnego zagrożenia dla nerek. Pojawia się np.:

Z kolei wczesne objawy przewlekłej niewydolności nerek łatwo zrzucić na karb podeszłego wieku lub innych schorzeń. Zazwyczaj chorujący seniorzy skarżą się na:

Każdy z wymienionych wyżej objawów należy skonsultować z lekarzem, ponieważ może wskazywać na niewydolność nerek. A to z kolei nieraz przesądza o tym, jak długo chory jeszcze pożyje. 

Pierwszym krokiem w diagnozie niewydolności nerek u seniora jest wizyta u lekarza rodzinnego. To on zleca podstawowe badania (moczu, krwi, USG) i na ich podstawie kieruje pacjenta do specjalisty, np. nefrologa lub urologa, który poszerzy diagnostykę. W przypadku ostrej niewydolności nerek pacjenta zwykle od razu kieruje się do szpitala.

Ważne! Jeżeli senior choruje na cukrzycę, nadciśnienie, choroby serca lub przyjmuje wiele leków, nie należy czekać, aż pojawią się wyraźne symptomy niewydolności nerek. W takiem przypadku warto profilaktycznie wykonywać badania kontrolne raz do roku. 

Leczenie niewydolności nerek u seniorów zawsze zależy od przyczyny i stopnia zaawansowania choroby. Inaczej postępuje się we wczesnej fazie przewlekłej choroby nerek, a inaczej w schyłkowej niewydolności, gdy konieczne jest już zastąpienie pracy nerek dializami. U osób starszych stosuje się te same metody leczenia, co u młodszych dorosłych, jednak zawsze uwzględnia się ogólny stan pacjenta, choroby współistniejące oraz jakość życia.

Również opiekunowie mogą wpłynąć na poprawę funkcjonowania nerek u seniorów, pomagając mu zadbać o:

Nie powinno się też czekać z wprowadzeniem dializ, ponieważ nawet osoba rozpoczynająca dializowanie w bardzo późnym wieku (ok. 75 – 80 lat) może przeżyć średnio dodatkowo 2 – 3 lata, a 10 lat młodsze – 2-krotniewięcej (Jeloka i wsp., 2016; wikipedia.org, 2026). 

U osoby starszej niewydolność nerek najczęściej ma charakter przewlekły. Rozwija się podstępnie przez lata na skutek stopniowego uszkadzania mikroskopijnych filtrów w nerkach. We wczesnym stadium zwykle nie powoduje bólu ani gwałtownych objawów, przez co pacjenci nawet nie wiedzą o schorzeniu. Z tego powodu PChN nazywa się „cichym zabójcą” i zalicza się do chorób cywilizacyjnych (e-zdrowie.gov.pl, 2020). Dlatego, aby ograniczyć jego występowanie, ważne jest edukowanie społeczeństwa na temat profilaktyki chorób nerek oraz przeprowadzanie regularnych badań kontrolnych u osób w podeszłym wieku.

Bibliografia