Wady wrodzone układu moczowego – objawy i leczenie

Wady wrodzone układu moczowego to grupa zaburzeń, które powstają jeszcze w życiu płodowym. Dotyczą nerek, moczowodów, pęcherza i cewki moczowej. Wiele z nich nie wywołuje żadnych objawów przez lata, dlatego odkrywa się je przypadkowo.

Wady wrodzone układu moczowego to nieprawidłowości w budowie narządów odpowiedzialnych za produkcję, transport i wydalanie moczu. Stanowią najczęstszą przyczynę schyłkowej niewydolności nerek u dzieci, dlatego ich wczesne rozpoznanie ma istotne znaczenie dla dalszego rokowania. Jak często występują wrodzone anomalie układu moczowego? Szacuje się, że problem dotyczy 1 na 100 – 500 noworodków [1].

Wady układu moczowego można podzielić ze względu na to, który odcinek układu jest nieprawidłowo ukształtowany. Część z nich występuje częściej u dziewczynek, inne dotyczą wyłącznie chłopców.

Do najczęstszych wad wrodzonych nerek należą:

Moczowody mogą wykazywać kilka typów nieprawidłowości:

Ta grupa obejmuje wady, w których widoczne są różnice między płciami:

Przeszkodowe wady układu moczowego, takie jak zastawki cewki tylnej czy zwężenie połączenia miedniczkowo-moczowodowego, stanowią szczególne zagrożenie. Utrudniają swobodny przepływ moczu, co prowadzi do uszkodzenia nerek, jeśli nie zostaną odpowiednio wcześnie rozpoznane.

Układ moczowy kształtuje się w pierwszych tygodniach życia płodowego. Zaburzenia na tym etapie mogą wynikać z czynników:

W wielu przypadkach dokładna przyczyna pozostaje nieznana.

Objawy zależą od rodzaju wady, jej nasilenia oraz wieku pacjenta. Wiele nieprawidłowości przebiega bezobjawowo i zostaje wykrytych przypadkowo podczas badania USG. U dzieci najczęstszym sygnałem ostrzegawczym są nawracające zakażenia układu moczowego. Oprócz tego mogą wystąpić następujące symptomy:

U dorosłych wady wrodzone układu moczowego mogą ujawniać się w postaci:

Niektóre anomalie rozwojowe można zdiagnozować bardzo wcześnie – jeszcze w życiu płodowym. Podstawowym badaniem prenatalnym jest USG ok. 20. tygodnia ciąży, które pozwala wykryć powiększenie nerek, wodonercze czy brak jednej z nerek [2]. Po urodzeniu stosuje się:

Pierwszym krokiem jest wizyta u pediatry, który w razie podejrzenia wady skieruje dziecko do nefrologa lub urologa dziecięcego.

Sposób leczenia dobiera się indywidualnie. Zalecana metoda zależy od rodzaju wady, jej nasilenia oraz wieku pacjenta.

Nie każda wada wymaga natychmiastowego leczenia. Wiele łagodnych nieprawidłowości, np. niewielkie wodonercze, ustępuje samoistnie w pierwszych miesiącach lub latach życia [3]. Lekarz zaleca wówczas regularne badania kontrolne.

Stosuje się przede wszystkim profilaktykę antybiotykową. Podawanie małych dawek antybiotyku zapobiega zakażeniom układu moczowego u dzieci z odpływem pęcherzowo-moczowodowym lub wodonerczem [3]. Każde zakażenie dróg moczowych wymaga szybkiego leczenia celowanym antybiotykiem, aby chronić nerki.

Operacja jest konieczna, gdy wada zagraża funkcji nerek lub powoduje nawracające zakażenia [2,3]. Do najczęstszych zabiegów należą:

Gdy wady prowadzą do znacznego uszkodzenia nerek, konieczne mogą być dializy lub przeszczep nerki. Dotyczy to jednak stosunkowo niewielkiej grupy pacjentów.

W poniższej sekcji zebraliśmy krótkie odpowiedzi na często zadawane pytania o wady wrodzone układu moczowego.

Tak. Wiele wad można zdiagnozować podczas prenatalnego badania USG, wykonywanego ok. 20. tygodnia ciąży [2]. Wykrycie wady na tym etapie pozwala zaplanować odpowiednie postępowanie zaraz po porodzie.

Nie. Wiele łagodnych wad, takich jak niewielkie wodonercze, ustępuje samoistnie i wymaga jedynie regularnej obserwacji [3]. Decyzja o leczeniu operacyjnym zależy od rodzaju wady, jej nasilenia i wpływu na funkcję nerek.

Mogą stanowić poważne zagrożenie, jeśli nie zostaną wcześnie rozpoznane. Utrudniony odpływ moczu prowadzi do zastoju i stopniowego uszkodzenia nerek [3]. Dlatego tak istotna jest regularna diagnostyka.

Wady wrodzone układu moczowego to zróżnicowana grupa zaburzeń obejmujących nerki, moczowody, pęcherz oraz cewkę moczową. Powstają w życiu płodowym i dotyczą znacznego odsetka noworodków. Część z nich przebiega bezobjawowo, inne natomiast manifestują się nawracającymi zakażeniami, bólem czy trudnościami w oddawaniu moczu. Nie wszystkie wymagają leczenia operacyjnego – wiele łagodnych nieprawidłowości ustępuje samoistnie lub ogranicza się do obserwacji i działań profilaktycznych.

Bibliografia