Badanie posiewowe moczu – na czym polega?

Infekcje układu moczowego należą do najczęstszych zakażeń bakteryjnych. Szacuje się, że ciągu życia doświadcza ich ok. 50 – 60% kobiet (Al-Badr i wsp., 2013). W skutecznym leczeniu takich infekcji pomaga posiew moczu. Na czym polega to badanie?

Posiew moczu to badanie, w którym niewielką ilość moczu rozprowadza się na specjalnych podłożach hodowlanych, zawierających składniki odżywcze sprzyjające wzrostowi bakterii (w razie potrzeby też grzybów). Zazwyczaj po 2 dniach personel laboratoryjny ocenia, czy pojawiły się na nim kolonie drobnoustrojów. W przypadku dodatniego wyniku określa się ich liczbę (najczęściej w jednostkach CFU/ml – colony forming units na mililitr) oraz wykonuje się identyfikację gatunku, a następnie badanie wrażliwości na antybiotyki.​

Badanie moczu na posiew nie jest testem przesiewowym wykonywanym profilaktycznie u zdrowych osób. Zleca się je, gdy:

Najczęściej posiew moczu wykrywa bakterie – przede wszystkim pałeczkę okrężnicy Escherichia coli, która odpowiada za ok. 70 – 90% niepowikłanych ZUM u kobiet (Al-Badr i wsp., 2013). Jednak u osób z zaawansowaną cukrzycą, z cewnikiem w pęcherzu lub po zabiegach urologicznych badanie to wykonuje się w celu zidentyfikowania wszystkich patogenów w infekcji mieszanej, również tych bardziej opornych drobnoustrojów szpitalnych. Ma to istotne znaczenie dla późniejszego doboru antybiotyku.

Ponadto posiew moczu może wykryć grzyby, głównie drożdżaki z rodzaju Candida, które wywołują kandydozę, szczególnie u chorych:

Dzięki analizie ilościowej i jakościowej (czyli rozpoznaniu rodzaju drobnoustrojów) wynik badania posiewu moczu pozwala lekarzowi stwierdzić, czy ma do czynienia z rzeczywistym zakażeniem, kolonizacją, czy raczej z zanieczyszczeniem próbki bakteriami ze skóry lub okolicy krocza. Pomaga też dobrać odpowiedni antybiotyk, co ma znaczenie zarówno dla skuteczności leczenia, jak i ograniczania narastającej oporności drobnoustrojów na leki.

Podstawowym celem posiewu jest wykrywanie zakażeń dróg moczowych. Szczególnie dużą rolę odgrywa w diagnostyce nawracających zakażeń dróg moczowych u kobiet, mężczyzn i dzieci, ponieważ skłania do szukania przyczyny głębiej, np. w przeszkodzie w odpływie moczu, kamicy nerkowej, w zaburzeniach hormonalnych, itd.

W moczu na posiew można również wykrywać patogeny związane z zakażeniami gruczołu krokowego. W standardowej diagnostyce przewlekłego bakteryjnego zapalenia prostaty wykorzystuje się jednak specjalne protokoły z kilkoma próbkami, a sam zwykły posiew z moczu bywa niewystarczający do rozpoznania tej choroby.

W polskich zaleceniach i praktyce klinicznej posiew moczu zleca się rutynowo u:

Nie. Organizmy, takie jak Chlamydia trachomatis czy Neisseria gonorrhoeae, wymagają specjalistycznych warunków hodowli i nie rosną na standardowych podłożach używanych do rutynowego posiewu moczu. Do ich diagnostyki stosuje się testy, które wykrywają materiał genetyczny patogenu w pierwszorannym strumieniu moczu lub w wymazach z szyjki macicy, pochwy, cewki moczowej, gardła czy odbytu.

Zanieczyszczenie moczu do badania bakteriami ze skóry lub okolicy krocza jest najczęstszą przyczyną zafałszowania badania ​posiewu moczu. Jak pobrać próbkę, w taki sposób, żeby była jak najbardziej wiarygodna?

Uwaga! U dorosłych zaleca się pobranie pierwszej porannej próbki moczu albo moczu oddanego po co najmniej 4 godzinach od ostatniej mikcji.

Co najmniej 24 godziny przed posiewem moczu zaleca się powstrzymanie od współżycia seksualnego, a w dniu poprzedzającym pobranie – unikanie dopochwowych preparatów leczniczych czy irygacji, ponieważ mogą zmienić florę bakteryjną w okolicy ujścia cewki moczowej. W miarę możliwości posiew należy wykonać przed rozpoczęciem antybiotykoterapii albo po 5 – 7 dniach od zakończenia leczenia, jeśli antybiotyk był już włączony. Poza tym badania nie należy robić w trakcie miesiączki ani w ciągu około 2 dni przed i 2 dni po krwawieniu (chyba że lekarz zaleci inaczej).​

W przypadku braku wzrostu bakterii wynik posiewu moczu może być dostępny już po 24 – 48 godzinach, natomiast przy dodatnim posiewie i konieczności oznaczenia wrażliwości na antybiotyki zwykle czeka się około 3 – 5 dni.

W interpretacji wyniku posiewu moczu uwzględnia się przede wszystkim liczbę kolonii (CFU/ml), rodzaj wykrytego drobnoustroju, sposób pobrania próbki oraz objawy kliniczne pacjenta.

Posiew moczu to precyzyjne badanie mikrobiologiczne, które pozwala nie tylko wykryć obecność drobnoustrojów w drogach moczowych, ale też określić ich liczbę i wrażliwość na antybiotyki. Dzięki temu lekarz może dobrać odpowiednią do pacjenta terapię i uniknąć niepotrzebnego lub nieskutecznego leczenia. Badanie jest szczególnie ważne u dzieci, kobiet w ciąży, osób starszych, pacjentów z cukrzycą, zaburzeniami odporności, a także u chorych z nawracającymi lub powikłanymi zakażeniami układu moczowego.

Bibliografia