Nerki w ciąży funkcjonują nieco inaczej, ponieważ adaptują się do „nowej” fizjologii. I choć dolegliwości w okolicy krzyżowo-lędźwiowej u ciężarnych są częste, nie należy ich ignorować. Ból nerek w ciąży, zwłaszcza silny, to ważny sygnał alarmowy.
Dlaczego nerki bolą w czasie ciąży? Zmiany fizjologiczne
Ciąża wpływa na każdy aspekt funkcjonowania nerek.
- Nawet u 90% kobiet dochodzi do poszerzenia układu kielichowo-miedniczkowego, a w konsekwencji – zwiększenia objętości nerek o 30%, a ich długości o 1 – 1,5 cm.
- Wskaźnik filtracji kłębuszkowej (GFR) wzrasta się o 50%, a przepływ osocza przez nerki – o 80%.
- Zmieniają się też właściwości moczu, czyli jego skład (obecność cukru i białka, zwiększenie stężenia estrogenów i wapnia) oraz pH (podwyższa się).
- Oprócz tego powiększająca się macica wywiera ucisk na moczowody, zwłaszcza po prawej stronie, co może utrudniać odpływ moczu.
- Zaburzony odpływ moczu często sprawia, że pacjentki pierwszy raz doświadczają objawowej kamicy nerkowej w ciąży. Chociaż złogów w układzie moczowym nie można uznać za stan fizjologiczny, to właśnie naturalna adaptacja organizmu w tym okresie odpowiada za ich „ujawnienie się” [1-3].
Zmiany w funkcjach nerek zazwyczaj są łagodne i nie powodują bólu ani innych objawów ze strony układu moczowego. Sprzyjają jednak zastojowi moczu oraz namnażaniu się w nim bakterii. A to z kolei może już doprowadzić do problemów – zakażeń układu moczowego czy ataku kolki nerkowej [4,5].
Bóle nerek w ciąży – najczęstsze przyczyny w zależności od trymestru
W tabeli poniżej zebraliśmy najczęstsze przyczyny bólu nerek w ciąży w poszczególnych trymestrach.
| Etap ciąży | Prawdopodobne przyczyny |
| 1. trymestr ciąży | Infekcje dróg moczowych (ZUM), odwodnienie z powodu nasilonych wymiotów |
| 2. trymestr ciąży | Kamica moczowa, wodonercze, zapalenie nerek |
| 3. trymestr ciąży | Kamica moczowa, wodonercze, zapalenie nerek |
Bóle nerek w ciąży, które nie są „normalne”
Zastój w nerce w ciąży może prowadzić do różnych zaburzeń, które objawiają się bólem:
- znaczne lub całkowite zablokowanie odpływu moczu z moczowodu – skutkuje nagłym, bardzo silnym, niekiedy kurczowy bólem, czyli kolką nerkową. W ciąży najczęstszą przyczyną jest kamica moczowa, ale czasami bardzo podobne dolegliwości może wywołać ucisk macicy na moczowód albo wodonercze;
- zapalenie nerek w ciąży – zazwyczaj odmiedniczkowe zapalenie nerek, które jest wynikiem wniknięcia bakterii obecnych w moczu przez moczowód do nerek. Częściej jednak patogeny wywołują zapalenie pęcherza moczowego [4,5].
Oprócz bólu w okolicy nerek w powyższych przypadkach pojawiają się też inne dolegliwości:
- nudności lub wymioty;
- gorączka;
- dreszcze;
- wzdęcia;
- ból brzucha;
- zaburzenia mikcji;
- krwiomocz.
Poza tym u kobiet w ciąży, tak jak u innych pacjentów, mogą również występować torbiele czy guzy nerek [4].
Czy zaburzenia funkcjonowania układu moczowego w ciąży zawsze powodują ból nerek?
Nie, i dotyczy to zarówno stanów względnie łagodnych, jak i bardzo niebezpiecznych.
- Bezobjawowy bakteriomocz to obecność bakterii w moczu bez stanu zapalnego dróg moczowych oraz bólu. Zakażenie rozpoznaje się np. przy rutynowym badaniu moczu. W ciąży bezwzględnie wymaga leczenia, ponieważ u ok. 40% ciężarnych powoduje odmiedniczkowe zapalenie nerek w II i III trymestrze.
- Ostre uszkodzenie nerek z powodu powikłań ciąży (takich jak stan przedrzucawkowy, zespół HELLP, ostre stłuszczenie wątroby ciężarnych, zespół hemolityczno-mocznicowy, ostra martwica kory nerek) w pierwszych dniach nie powoduje dolegliwości bólowych nerek. Występują natomiast objawy choroby podstawowej, np. brak apetytu, nudności, wymioty, wysokie ciśnienie, obrzęki, żółtaczka, bóle głowy [6].
Jak bolą nerki w ciąży?
Jak wspomniano we wstępie, dyskomfort w okolicy lędźwiowo-krzyżowej jest częsty u kobiet w ciąży, zwłaszcza na bardziej zaawansowanym etapie (dotyczy to nawet 50 – 80% kobiet od II trymestru) [4]. Jednak nie oznacza to automatycznie bólu nerek – bardzo prawdopodobna przyczyna to np. ból w układzie kostno-więzadłowym. Kręgosłup i inne struktury są obciążone przez rosnącą macicę, a jeśli przed ciążą u pacjentki istniały zmiany zwyrodnieniowe czy nieprawidłowości anatomiczne, dolegliwości mogą się dodatkowo nasilić.
Jak rozpoznać, że to rzeczywiście ból nerek? Najczęściej jest:
- jednostronny;
- umiejscowiony pod dolnymi żebrami;
- promieniujący w stronę pachwiny, warg sromowych lub spojenia łonowego.
Poza tym zmiana pozycji ani ruch nie powodują zmniejszenia nasilenia bólu, a do tego występują:
- problemy z oddawaniem moczu;
- objawy ogólne;
- dolegliwości żołądkowo-jelitowe.
W odróżnieniu od bólu nerek dyskomfort w obrębie kręgosłupa zazwyczaj jest rozlany na dolną część pleców, promieniuje do pośladków wzdłuż nóg (nawet do stóp), a ruch wpływa na nasilenie dolegliwości (zwiększa je albo zmniejsza, wywołuje je konkretna sytuacja, np. wstawanie).
Kiedy należy pilnie zgłosić się do lekarza z bólem nerek w ciąży?
Każdy niepokojący objaw u kobiety w ciąży należy skonsultować z lekarzem prowadzącym ciążę. Często wymaga to współpracy ginekologa i urologa lub nefrologa. Nigdy nie wolno leczyć bólu nerki czy ataku kolki nerkowej „domowymi” sposobami. A jeśli oprócz bólu pojawią się inne wymienione wcześniej objawy (gorączka, wymioty, wysokie ciśnienie, krwiomocz itd.), należy pilnie zgłosić się do szpitala:
- wezwać karetkę pogotowia;
- udać się na izbę przyjęć oddziału ginekologiczno-położniczego (nie na zwykły SOR).
Co na ból nerek w ciąży? Leczenie
Leczenie bólu nerek w ciąży zależy od przyczyny dolegliwości.
- Kolkę nerkową spowodowaną kamicą leczy się zachowawczo, ponieważ większość złogów zostaje wydalona samoistnie. W tym celu podaje się leki rozkurczowe i przeciwbólowe dozwolone u kobiet w ciąży. Jeśli jednak zablokowanie dróg moczowych wymaga interwencji zabiegowej, stosuje się np. cewnik typu DJ, nefrostomię przezskórną albo usunięcie złogu w trakcie ureterorenoskopii.
- Leczenie zapalenia nerek w ciąży zazwyczaj wiąże się z koniecznością hospitalizacji, dożylnego podawania antybiotyków i nawadniania. Wynika to z ryzyka przedwczesnego porodu.
- Przyczyny związane z ciążą w większości przypadków ustępują jakiś czas po rozwiązaniu.
Ból nerek w ciąży – podsumowanie
Nie należy mylić bólu nerek w ciąży z ogólnym dyskomfortem w okolicy lędźwiowej czy napięciem mięśni pleców. Dlaczego? Ponieważ dyskomfort może mieć podłoże fizjologiczne, natomiast ból, zwłaszcza silny – nie. Gdy w ciąży bolą nerki, zazwyczaj występują też inne niepokojące symptomy, np. wymioty, nudności, gorączka, bóle głowy. Leczenie wymaga ścisłej współpracy ginekologa i urologa, żeby nie spowodowało ani zaburzeń przebiegu ciąży, ani uszkodzenia nerek i dróg moczowych.
Źródła
- Katharine L Cheung, Richard A Lafayette, Renal Physiology of Pregnancy, 2013. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4089195/. [dostęp: 26.04.2026].
- Piotr Szkodziak, Ultrasonograficzna ocena pielektazji u ciężarnych. Kliniczna konieczność czy „sztuka dla sztuki”?, 2018. https://psjd.icm.edu.pl/psjd/element/bwmeta1.element.psjd-2b68760c-275b-48ee-ac1a-c58a9f2bdc02/c/JoU.2018.0022_Szkodziak.pdf. [dostęp: 26.04.2026].
- Mayo Clinic, Jay Furst, Mayo study finds that pregnancy increases risk for women to develop first-time symptomatic kidney stones, 2021. https://newsnetwork.mayoclinic.org/discussion/mayo-clinic-study-finds-that-pregnancy-increases-risk-for-women-to-develop-first-time-symptomatic-kidney-stones/. [dostęp: 26.04.2026]
- Robert Drabczyk, Bóle nerek podczas ciąży, 2013. https://www.mp.pl/pacjent/nefrologia/lista/91393,bole-nerek-podczas-ciazy. [dostęp: 26.04.2026].
- Robert Drabczyk, Zakażenie układu moczowego w ciąży, 2017. https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/118965,zakazenie-ukladu-moczowego-w-ciazy. [dostęp: 26.04.2026].
- Robert Drabczyk, Ostre uszkodzenie nerek w ciąży, 2017. https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/120487,ostre-uszkodzenie-nerek-w-ciazy. [dostęp: 26.04.2026].
- Robert Drabczyk, Kamica moczowa u ciężarnej, 2012. https://www.mp.pl/pacjent/nefrologia/lista/72205,kamica-moczowa-u-ciezarnej. [dostęp: 26.04.2026].
